PL EN WYSOKI KONTRAST A A+ A+
Komunikat. Wykorzystujemy pliki cookies, aby nasz serwis lepiej spełniał Państwa oczekiwania. Można zablokować zapisywanie cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Zamknij

Dzieła strukturalne zespołu umocnień

Bastion Jerozolimski – najwyższe (ok. 53 m n.p.m.) i najlepiej zachowane. dzieło obronne całego zespołu umocnień Góry Gradowej (jego początków można doszukiwać się już w 1655 r.); nazwa odnosi się do Domu Jerozolimskiego, który zlokalizowany był w kierunku zachodnio-północnym od dzieła obronnego. Na szczycie bastionu stoi tzw. Pomnik Milenijny w postaci krzyża.

Bastion Kessela (bastion Neubauera) – część ciągu fortyfikacji przecinających dolinę Potoku Siedleckiego, łączącego umocnienia Gradowej oraz Biskupiej Górki. Powstałe pod koniec XVIII w. dzieło obronne w tzw. drugim okresie pruskim (lata 1814-1920) przez większość czasu nosiło nazwę Bastion Kessel (współcześnie używana nazwa nawiązuje do inżyniera francuskiego Christiana Neubauera, który w 1685 r. ostatecznie dokończył prace związane z budową bastionu, zapoczątkowane jeszcze przez Jerzego Strakowskiego). Obecnie bastion Neubauera, choć historycznie ciąży zdecydowanie bardziej ku linii umocnień doliny Potoku Siedleckiego, stanowi cześć obszaru PKFM „Twierdza Gdańsk” i jest wraz z fortem najczęściej rozpatrywany razem (jest jedną z części składowych zespołu fortecznego Góry Gradowej). Bezpośrednio związany z nim jest także park poforteczny, zlokalizowany na przedpolu bastionu. W związku z istnieniem w XIX w. dwóch nazw, które w kontekście dzisiejszej nazwy mogą się mylić (bastion Kessela = bastion Neubauera, a odrębny rawelin Neugebauera) zaleca się wymienne stosowanie pierwszych dwóch pojęć. .

Luneta Börstella, luneta Senarmonta – polowe dzieło fortyfikacyjne, posiadające jedno lub dwa czoła (części dzieła obronnego zwrócone w kierunku przedpola) i dwa barki (boczne ściany prostego dzieła obronnego), tył pozostawał odkryty; budowane z wałów ziemnych osłoniętych fosą, czyli szańców; zwykle wysunięte w kierunku pozycji wroga; pierwotnie luneta została wzniesiona w 1807 r. przez Prusaków (szaniec Bousmarda); po zniszczeniach spowodowanych przez działania wojenne został on przez fortyfikatorów francuskich odbudowany i wzmocniony, zyskał też nową nazwę – luneta Senarmonta. Po ponownym przejęciu twierdzy przez Prusy dzieło po raz trzeci zmieniło nazwę, tym razem na Lunetę Börstella. Po 1919 r. traci na znaczeniu, jest praktycznie nieużywana. Dziś to dzieło obronne jest mocno zniekształcone, a na jego terenie znajduje się użytek ekologiczny „Luneta z Pasikonikiem”; obecnie używana nazwa – luneta Senarmonta – nawiązuje do terminu wprowadzonego w okresie francuskiej okupacji Gdańska.

Wysokie Czoło Kurkowe (WCK), bastion Kurkowy – dzieło strukturalne fortu Góry Gradowej, flankujące od zachodu majdan fortu; swoją formę uzyskało podczas modernizacji umocnień w latach 1867-1874; nazwa niemiecka to Bastion Schütz (stąd na niektórych mapach współczesnych i w opracowaniach można spotkać jedną nazwę dla WCK i WSK w postaci bastionu Kurkowego) Zarówno cała niemiecka, jak i część polskiej nazwy nawiązuje do tradycji stowarzyszeń strzeleckich (kurkowych) gdańszczan, które od późnego średniowiecza ćwiczyły w okolicy.

Niskie Czoło Kurkowe (NCK), bastion Notzkenberg – dzieło strukturalne fortu Góry Gradowej, stanowiące zach-płd. część fortu Góry Gradowej; swoją formę uzyskało podczas modernizacji umocnień w latach 1867-1874; częściowo tożsame z wcześniejszym dziełem ziemnym Bastion (Saillant) Notzkenberg; nazwa niemiecka nawiązywała do wzniesienia Notzkenberg, które znajdowało się niegdyś w miejscu dzisiejszego NCK (w odróżnieniu od pozostałych nazw dzieł strukturalnych, w tym przypadku nazwa własna bastionu nie podlega odmianie przez przypadki, ponieważ wywodzi się ona nie od nazwiska, tak jak to ma miejsce przy bastionie Kessela czy lunecie Börstella, lecz od nazwy własnej dawnego wzniesienia).

Wysokie Skrzydło Kurkowe, rzadziej: Wysoki Bark Kurkowy (WSK) - dzieło strukturalne fortu Góry Gradowej flankujące od południa majdan fortu; swoją formę uzyskało podczas modernizacji umocnień w latach 1867-1874; częściowo tożsame z wcześniejszym dziełem ziemnym Bastion Schütz (bastion Kurkowy) Zarówno cała niemiecka, jak i część polskiej nazwy nawiązuje do tradycji stowarzyszeń strzeleckich (kurkowych) gdańszczan, które od późnego średniowiecza ćwiczyły w okolicy. Podobnie, jak w przypadku WCK, na niektórych współczesnych mapach i w opracowaniach określone razem z WCK jako bastion Kurkowy.

tekst: Jan Daniluk